به گزارش تجارت نیوز، نشریه اکونومیست با انتشار یادداشتی نوشت: وقتی دونالد ترامپ حدود شش ماه پیش «عملیات خشم حماسی» (Operation Epic Fury) را آغاز کرد، امیدوار بود قدرت نظامی آمریکا بتواند حکومت ایران را تحت تاثز قرار دهد. اما وقتی بمبارانها به نتیجه نرسید، از همین رو بر روی مشوقهای اقتصادی حساب کرد. در ماه ژوئن، آمریکا پیشنهاد کاهش تحریمها و میلیاردها دلار سرمایهگذاری در ایران را مطرح کرد، به این امید که رهبران ایران تنگه هرمز را بازگشایی کنند و از برنامه هستهای خود دست بکشند. این رویکرد نیز شکست خورد. اکنون آمریکا تلاش میکند با وارد کردن فشار اقتصادی، حکومت ایران را تحت فشار قرار دهد.
پیامدهای قمار تازه ترامپ
این نشریه در ادامه آورد: ترامپ هفته گذشته این تلاش را «روز دی اقتصادی» (Economic D-Day) نامید. روز ۲۴ اوت، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، جزئیات این طرح را اعلام کرد. ایران از زمان انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ تحت تحریمهای آمریکا قرار داشته است.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود نیز سیاستی را که «فشار حداکثری» مینامید علیه ایران اعمال کرد تا تهران را به دادن امتیاز در برنامه هستهای وادار کند. اکنون بسنت از آغاز «عملیات انزوای اقتصادی» (Operation Economic Outcast) خبر داده و مدعی است: «امروز حمله اقتصادی گستردهای را علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان آغاز میکنیم. آمریکا دیگر تهدید ایران را مدیریت نمیکند؛ ما به آن پایان میدهیم».
این طرح را میتوان نسخهای فراتر از «فشار حداکثری» دانست. آمریکا علاوه بر اجرای محاصره صادرات نفت ایران، فشار بر شرکای تجاری تهران و نهادهایی را که به حکومت در انتقال پول کمک میکنند افزایش خواهد داد. با این حال، تهدیدهای بسنت در عمل بیشتر جنبه فشار سیاسی دارد تا اقدام فوری. کشورها لزوما مجبور نیستند بلافاصله با خواستههای آمریکا همراه شوند. یکی از نگرانیها نیز این است که «چرا باید بخواهم نظام مالی جهان را منفجر کنم؟» بنابراین، اجرای این طرح ممکن است با تاخیر مواجه شود و در عین حال خطرهایی را نیز به همراه داشته باشد.
چین؛ حلقه کلیدی فشار اقتصادی
بسنت نام کشورهایی را که آمریکا قصد دارد تجارت آنها با ایران را محدود کند، اعلام نکرد. با این حال، چند کشور بیش از دیگران در کانون توجه قرار دارند. وزیر خزانهداری آمریکا از پاسخ به پرسشی درباره اعمال تحریمهای ثانویه علیه چین خودداری کرد. چین در جریان درگیریها نفت ایران را با قیمتی حدود ۷ تا ۱۲ دلار کمتر از قیمت بازار به ازای هر بشکه خریداری کرده؛ اقدامی که به گفته آمریکا نقض تحریمهای موجود این کشور محسوب میشود.
چین حدود ۹۰ درصد نفت خام صادراتی ایران را خریداری گرده و برآورد آمریکا نشان میدهد این درآمد در سال گذشته تقریبا نیمی از بودجه حکومت ایران را تامین کرده است.امارات متحده عربی نیز بیش از هر کشور دیگری به ایران کالا صادر میکند. این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰ درصد از کل واردات ایران را تامین کرده است. امارات همچنین میزبان شبکهای از صرافیها و بانکهای غیررسمی است که حکومت ایران از آنها برای دور زدن تحریمها استفاده میکند. خزانهداری آمریکا در ماه آوریل در نامهای به رهبران امارات خواستار برخورد با این شبکهها شده بود.
آمریکا تنها کشوری نیست که تلاش میکند فشار اقتصادی بر ایران را افزایش دهد. امارات که در ابتدای درگیریها بیشترین آسیب را از حملات ایران به تاسیسات آمریکا در این کشور متحمل شد، طی چند ماه گذشته موضع خود در قبال تهران را تعدیل کرده بود؛ تجارت از سر گرفته شده و به شهروندان ایرانی اجازه بازگشت داده شد. اما در ۱۸ اوت، امارات اعلام کرد پس از حملات ادعایی ایران به کشتیهای این کشور، تمامی تجارت و مبادلات مالی با تهران را متوقف خواهد کرد. بسنت نیز از امارات بهعنوان «شریکی بسیار خوب» تمجید کرد.
چین حاضر به همراهی نیست
اکونومیست در ادامه آورد: با این حال، برخی کشورها تمایل چندانی به همراهی با آمریکا نخواهند داشت. چین در بیانیهای از سوی وزیر خارجه خود، از آمریکا خواست از اعمال تحریمهای بیشتر علیه ایران خودداری کند.آمریکا پیش از این نیز شرکتهای چینی فعال در تجارت نفت ایران را هدف قرار داده است. در ماه آوریل، واشینگتن شرکت پالایشی هنگلی (Hengli) را تحریم کرد؛
شرکتی که مقامهای آمریکایی آن را به خرید میلیاردها دلار نفت خام ایران متهم کرده بودند.اما دولت ترامپ ممکن است به دلیل نگرانی از واکنش تلافیجویانه پکن، تمایل چندانی به هدف قرار دادن بیشتر شرکتهای چینی نداشته باشد.اسفندیار باتمانقلیج فعال در اندیشکده «بورس و بازار» در لندن، در این باره به اکونومیست گفت: «اگر هدف قرار دادن شرکتهای چینی را کلید بزنید، دیگر موضوع ایران نیست؛ این مسئله به سیاست شما در قبال چین تبدیل میشود». ترامپ در تلاش است روابط خود با چین را گرمتر کند و احتمالا نمیخواهد سیاست فشار علیه ایران به روابط واشینگتن و پکن آسیب بزند.
آیا فشار اقتصادی نتیجه خواهد داد؟
حتی اگر ترامپ شدت فشار را به بالاترین سطح برساند، مشخص نیست که به نتیجه مورد نظر خود دست یابد.رهبران ایران بهخوبی از مشکلات اقتصادی کشور آگاه هستند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، روز ۲۰ اوت اعلام کرد که ایران بدون رشد اقتصادی در شرایط دشواری قرار خواهد گرفت. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور نیز از آمریکا خواسته به تفاهمنامهای که واشینگتن در ماه ژوئن پیشنهاد کرده بود بازگردد؛ تفاهمنامهای که علاوه بر تعیین چارچوبی برای پایان درگیریها، وعده بازگشت ایران به اقتصاد جهانی را نیز مطرح کرده بود.باتمانقلیج مدعی است ایرانیها نمیخواهند به وضعیتی مشابه کره شمالی برسند؛ کشوری که همچنان به دلیل تداوم تحریمها با هزینههای سنگینی مواجه است.
با وجود این، آگاهی رهبران ایران از مشکلات اقتصادی هنوز آنها را به تسلیم وادار نکرده است. نگرانیهای اقتصادی قالیباف نیز مانع از آن نشده که او در شبکههای اجتماعی برنامه آمریکا را به تمسخر نگیرد. محسن رضایی، مشاور ارشد امنیت ملی ایران، نیز تهدید ترامپ درباره «جنگ اقتصادی» را «تبلیغات» خوانده و با اشاره به سابقه تحریمها پرسیده: «او میخواهد چه کاری انجام دهد که قبلاً انجام نداده است؟»ایران شبکههای پیچیده و چندلایهای برای تجارت و مبادلات مالی ایجاد کرده که نظارت و مسدود کردن آنها برای آمریکا دشوار خواهد بود.
به نوشته این نشریه چرخش آمریکا به سمت اجبار اقتصادی حتی ممکن است رهبران ایران را بیش از گذشته به مقاومت ترغیب کند؛بالاخص اگر آنها این سیاست را نشانه شکست کارزار نظامی آمریکا علیه خود بدانند.در چنین شرایطی، تهران ممکن است حملات تازهای را علیه پایگاههای نظامی و تاسیسات انرژی در سراسر خلیج فارس آغاز کند. در همین راستا رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران گفته هر کشوری که با آمریکا همکاری کند، «دشمن» تلقی خواهد شد و ممکن است هدف قرار گیرد.ایران همچنان اهرمهای قابلتوجهی در برابر همسایگان خود دارد؛
از جمله عراق که هم گاز ایران را خریداری میکند و هم میزبان چندین متحدانش است.و البته تنگه هرمز همچنان در اختیار ایران است. تنها چند ساعت پیش از اعلام طرح بسنت، ایران تهدید کرد نزدیک به ۵۰ کشتی را که به گفته تهران مقررات عبور از تنگه را نقض کردهاند، جریمه یا توقیف خواهد کرد.
راهبرد پرریسک واشینگتن
دولت ترامپ ممکن است امیدوار باشد که زمان همچنان به سود آن است. اما واشینگتن پیشتر نیز درباره میزان تحمل حکومت ایران در برابر فشار اقتصادی دچار خطا شده است. بسنت در ماه آوریل پیشبینی کرده بود که محاصره تنگه هرمز بهسرعت صنعت نفت ایران را تحت تاثیر قرار خواهد داد.اما چنین اتفاقی رخ نداده است. ایران همچنان توانایی تحمیل هزینه به رقبای خود را دارد و بعید است از استفاده از این ظرفیت خودداری کند.طرح آمریکا برای به زانو درآوردن اقتصاد ایران در ظاهر تلاشی برای جلوگیری از دور تازهای از رویارویی است؛ اما همین سیاست ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
منبع: تجارت نیوز
