اقتصاد۲۴- موج تازه مداخله در بازار ارز با تزریق یکباره ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی، اگرچه در نخستین روزهای اجرا توانسته ترمز رشد قیمتها را بکشد و دلار را از سقف روانی ۲۰۰ هزار تومان به کانالهای پایینتر بازگرداند، اما همزمان موجی از بیم و امیدهای متناقض را در میان فعالان اقتصادی و کارشناسان برانگیخته است.
بانک مرکزی با این اقدام و فراهم کردن امکان دریافت ارز برای اشخاص حقیقی تا سقف ۱۱۰ دلار و اشخاص حقوقی تا ۵۰۰۰ دلار از طریق شعب منتخب، قصد دارد این پیام قاطع را به بازار مخابره کند که ذخایر ارزی کشور در وضعیت مطلوب قرار دارد و مدیریت بازار تحت کنترل کامل است. اما بررسی عمیقتر لایههای این تصمیم و بازخوانی شواهد تاریخی نشان میدهد که صورتمسئله ارز در اقتصاد ایران بسیار پیچیدهتر از یک معادله ساده عرضه و تقاضای روزمره است و نمیتوان آن را صرفاً با تزریق مقطعی اسکناس حلوفصل کرد.
در نگاه رسمی و رسانهای بانک مرکزی، عقبنشینی قیمت دلار و افت همزمان بهای طلا و صندوقهای سرمایهگذاری، گواهی بر موفقیت چشمگیر این سیاست و پاسخ عملی به جریانسازیها و انتظارات تورمی تلقی میشود. مسئولان بر این باورند که با ادامه این مداخله و تأمین ارز مورد نیاز متقاضیان، هیجانهای کاذب بهسرعت فروکش خواهد کرد. در نقطه مقابل، تحلیلی جامعتر از ساختار بازار ارز نشان میدهد که بخش عمدهای از التهابات موجود نه ناشی از کمبود فیزیکی اسکناس در پشت ویترین صرافیها، بلکه محصول مستقیم ساخت انتظارات روانی و عدم قطعیتهای حاکم بر فضای سیاسی و بینالمللی است.
وقتی موتور انتظارات تورمی روشن میشود، تقاضا برای داراییهای امن مانند دلار و طلا ابعادی غیرطبیعی به خود میگیرد؛ تقاضایی که جنس آن با واردات رسمی کالا یا نیازهای واقعی تجاری متفاوت است و بیشتر جنبه حفظ ارزش دارایی در برابر تورم را دارد. ارزپاشی؛ آزمودهای که بارها آزموده شد مرور کارنامه سیاستگذاری ارزی در دهههای گذشته نشان میدهد که رویکرد مداخله مستقیم و تزریق سنگین اسکناس به بازار آزاد، سیاستی نوظهور نیست.
بانک مرکزی در ادوار مختلف و در زمان مدیریتهای گوناگون، هرگاه بازار را در آستانه جهشهای بزرگ دیدهاست، از الگوی ارزپاشی بهعنوان سریعترین ابزار مداخله بهره برده است. اگرچه این شیوه همواره در کوتاهمدت مانند یک مسکّن قوی عمل کرده و قیمتها را برای چند روز یا چند هفته تثبیت کرده یا به عقب رانده است، اما تجربه تاریخی به روشنی گواهی میدهد که عمر اثرگذاری چنین مداخلاتی بسیار کوتاه است.
مسأله اصلی اینجاست که وقتی ریشههای اصلی تورم و بیثباتی پایدار میمانند، فنر نرخ ارز پس از تخلیه اثر تزریق اولیه، با قدرتی بهمراتب بیشتر رها میشود و گام در مسیر صعودی تازهای میگذارد.
منبع: اقتصاد24
