خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ امروزه نقش دانشگاه آزاد اسلامی از مراکز صرفاً آموزشی و مدرکمحور فراتر رفته و به موتور محرک توسعه اقتصادی، حل مسائل بنیادین جامعه و خلق فناوریهای نوین تبدیل شده است. در این میان، دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان با تکیه بر ظرفیتهای کمنظیر علمی، آزمایشگاهی، شرکتهای دانشبنیان، استارتآپها و سراهای نوآوری، توانسته نقشی تاریخی، غیرقابل انکار و پیشگام در پیشرفت اقتصادی و گرهگشایی از چالشهای راهبردی این استان صنعتی ایفا کند.
پیوند عمیق میان صنعت، بخش خصوصی و دانشگاه در اصفهان بهخصوص از طریق ایجاد هابهای تخصصی فناوری، طرحهای اشتغالمحور نظیر «طرح پویش»، سرای نوآوری فناوری اطلاعات (IT) و اخیراً اخذ مأموریت ویژه دبیرخانه علمی انرژیهای نو و راهاندازی نیروگاههای خورشیدی نشاندهنده بلوغ راهبردی این مجموعه در ایفای نقش «دانشگاه حل مسئله» است. تحول در ساختار دانشگاههای نسل جدید، زمانی معنا مییابد که دیوارهای میان آموزش تئوریک و میدان عمل فرو ریخته و مدل مالی نهاد علم از اتکای شکننده به «شهریهمحوری» به سمت «اقتصاد دانشبنیان و ثروتآفرینی فناورانه» تغییر جهت دهد.
استان اصفهان به عنوان جهانشهر صنعت، تولید و کارآفرینی، بستر مناسبی برای آزمودن این چرخش بنیادین فراهم آورده است؛ جایی که دانشگاه آزاد اسلامی توانسته است با حمایتهای راهبردی مدیریت عالی دانشگاه، نقشی پیشرو و پیشبرنده در زنجیره ارزش صنایع منطقه بر عهده بگیرد.
در این میان، اجرای نظاممند «طرح پویش»، بازآفرینی کلاسهای درس به صورت تعاملی و مهارتی، دعوت از خبرگان صنعت و اساتید بینالمللی، و از همه مهمتر تجاریسازی پژوهشها به گونهای ساماندهی شده است که امروز نزدیک به ۴۰ درصد از درآمدهای دانشگاه آزاد استان اصفهان از محل فعالیتهای غیرشهریهای مبتنی بر فناوری، خدمات فناورانه و سهامداری در شرکتهای دانشبنیان حاصل میشود. این دستاورد کمنظیر، نه تنها اتکای دانشگاه به شهریه دانشجویان را به شدت کاهش داده، بلکه امنیت شغلی و مهارتآموزی دانشجویان را در حین تحصیل تضمین کرده است.
در بخش دوم از گفتگوی تفصیلی با دکتر پیام نجفی، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان، سازوکارهای هفتگی مصاحبههای صنعتی دانشجویان، جزئیات کلاسهای تعاملی، رویکردهای درآمدزایی نوین در راستای راهبردهای هابهای فناوری، و آمار فعالیت واحدهای فناور و شرکتهای دانشبنیان سهامداریشده مورد واکاوی دقیق قرار گرفته است. انقلاب فناورانه در نصف جهان؛ دانشگاه آزاد اصفهان چگونه به اتاق فکر حل مسئله استان تبدیل شد؟
آنا: دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان دارای سابقه، تجربه و ظرفیتی بسیار طولانی و ارزشمند در حوزه استارتآپها، شرکتهای دانشبنیان، سراهای نوآوری و اکوسیستم فناوری است. این ظرفیتها بیتردید در حوزه اقتصاد و فناوری برای استان و شهر اصفهان بسیار ثمربخش و اثرگذار بوده و نقشی غیرقابل انکار در پیشرفت اقتصادی منطقه ایفا کرده، اقدامات شما با توجه به ظرفیتهای دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان تا چه اندازه توانسته به «حل مسئله» در استان اصفهان، رفع گرههای استانی و کمک به دولت بینجامد؟ نجفی: بسمالله الرحمن الرحیم.
در پاسخ به پرسش شما باید اشاره کنم که نخستین تجربه ما در راهاندازی سرای نوآوری، در قالب یک «سرای نوآوری مشترک میان دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان و اتاق بازرگانی» شکل گرفت. راهاندازی این سرای نوآوری مشترک بستر و زمینهای را فراهم آورد که بر اساس آن، یک «شورای مشترک راهبری» میان دانشگاه، صنعت و اتاق بازرگانی تشکیل شود. آنا: این شورای مشترک و حضور در کنار اتاق بازرگانی دقیقاً چه مأموریتی را دنبال کرد و چگونه توانست دانشگاه را به سمت «حل مسئله» سوق دهد؟
نجفی: این ابتکار عمل، موجب نزدیکی و پیوند دانشگاه با صنایع گوناگون شد و جلسات مشترکی که در محل این سرای نوآوری برگزار میشد، در عمل مأموریت اصلی خود را بر این مبنا تعریف کرد که چالشهای واقعی و عینی بخش صنعت را استخراج و شناسایی کند و سپس بر پایه همان چالشهای احصاءشده، کارها و پروژههای خود را تعریف و ساماندهی کند. طبیعتاً از دلِ همین رویکرد، طرحهای فناورانه و ایدههای نوآورانه متعددی متولد شد که توانست کمکی شایان و بسیار مؤثر به فرآیند حل مسئله در استان اصفهان بنماید.
آنا: از دل این سرای مشترک و رویدادهایی که برگزار شد، چه دستاوردها و طرحهای شاخصی متولد شد که مستقیماً به رفع نیازهای صنعتی استان کمک کرد؟ نجفی: در حقیقت نخستین تجربه عملیاتی ما در حوزه «حل مسئله»، از دل همین تجربه سرای مشترک دانشگاه و اتاق بازرگانی حاصل شد و در این چارچوب و ساختار مشترک، رویدادهای تخصصی متعددی برگزار شد؛ «طرح پویش» دانشگاه دقیقاً در همین بستر شکل گرفت و طرحهای مربوط به پاسخگویی به «نیاز صنعت» پایهریزی شد.
تمامی این اقدامات کمک شایانی کرد تا دانشگاه آزاد اسلامی جهتگیری، توان و برنامههای خود را کاملاً متناسب با نیازهای صنعت تنظیم کند و طرحها و ایدههایی در دل این سرای مشترک خلق شوند که همراستا با نیازهای واقعی جامعه و بخش تولید باشند. آنا: نگاه کلان شما به ماهیت سراهای نوآوری چیست؟ نجفی: به باور بنده، تجربه سرای نوآوری مشترک، یک الگوی فوقالعاده موفق و ارزشمند است و پیشنهاد میشود که سایر استانهای کشور نیز همین الگو را اجرایی کنند. سرای نوآوری نباید صرفاً متعلق و محدود به دانشگاه باشد؛
بلکه اگر بهصورت مشارکتی و اشتراکی با خودِ صنعتی که نیازمند فناوری است پایهگذاری و راهبری شود، میتواند بیشترین بازدهی و خدمت را به اکوسیستم فناوری و حل مسائل کشور ارائه دهد. به تبع این موفقیت، این روند توسعهای تداوم پیدا کرد؛ بهطوریکه ما راهاندازی «سرای نوآوری فناوری اطلاعات (IT)» را رقم زدیم که آن مجموعه نیز توانست دستاوردها و کارهای بسیار شاخص و ارزندهای را به ثمر برساند.
علاوه بر این، با توجه به سفر اخیر دکتر افشاری معاون تحقیقات، فناوری و نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی و از آنجایی که استاندار محترم اصفهان، مسئولیت «دبیرخانه علمی انرژیهای نو» را به دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان واگذار کردهاند، با راهاندازی «سرای نوآوری انرژی» بهصورت مشترک میان دانشگاه و دستگاههای اجرایی نیز موافقت به عمل آمد.
در حال حاضر، دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان در حوزههایی همچون احداث نیروگاههای خورشیدی، مباحث مرتبط با هوشمندسازی و فناوری بخش ذخیرهسازهای انرژی، فعالیتهای تحقیقاتی، پژوهشی و پروژههای اجرایی بسیار گستردهای را در دستورکار دارد که این اقدامات میتواند تحول و کمک چشمگیری به حل چالشهای انرژی استان اصفهان کند. امروز استارتآپهای نوین هرکدام فراخور توان و ظرفیت خود وارد این مدار شدهاند؛
جریان بسیار پرشتاب و پویایی به راه افتاده و به لطف خداوند، این اتفاقاتِ بسیار مبارک، اثربخش و تحولآفرین با قدرتی روزافزون در دانشگاه و سطح استان اصفهان در حال پیشروی و ثمردهی است. آنا: درراستای تبدیل دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان به موتور محرک اقتصاد منطقهای، یکی از رسالتهای کلیدی، بحث تربیت دانشجویان متخصص و توانمند در تراز حل مسائل فناورانه صنایع بزرگ است.
با توجه به اینکه صنایع استان اصفهان دارای شهرت جهانی، سابقه درخشان و فعالیتهای گسترده هستند، دانشگاه آزاد اسلامی برای اینکه در خط مقدم پشتیبانی از زنجیره ارزش صنایع استان قرار گیرد، چه تعاملی در حوزه فناوری با شرکتهای دانشبنیان و دولت داشته و بهطور مصداقی چه برنامهها، تفاهمنامهها و پیوندهایی با دولت و بخش صنعت برای حل بنیادین مسائل استان در حوزه کارآفرینی، اشتغالزایی و رونق تولید شکل گرفته و چه اقداماتی در این زمینه انجام شده است؟
نجفی: همانطور که مستحضرید، یکی از طرحهای مهم طرح «پویس» است که اجرای این برنامهها به صورت کاملاً ساختارمند در استان اصفهان چندین سال است که در حال پیگیری و اجراست. این اقدامات دقیقاً در بستر همین سراهای نوآوری که پیشتر تشریح کردم در حال شکلگیری و ساماندهی است. سازوکار عملیاتی ما به این صورت است که دانشجویان هر هفته فرآیند مصاحبه دارند؛ دانشجویانی که داوطلب ورود به صنعت هستند، در این فرآیند مشارکت میکنند.
روال کار بدین ترتیب است که صنایع گوناگون هر هفته نیازمندیهای مهارتی و شغلی خود را اعلام میکنند و معمولاً در روزهای چهارشنبه، دانشجو و نماینده صنعت در محل دانشگاه و سراها حاضر میشوند. صنعت مستقیماً با دانشجویان متقاضی مصاحبه تخصصی انجام میدهد و پس از پذیرش، این عزیزان را در چارچوب «طرح کارآمدی پویش» به کار میگیرد و این سازوکار کمک بسیار زیادی به حل مسئله اشتغال و مهارت میکند؛ چراکه دانشجو مستقیماً وارد محیط واقعی کار میشود، بخشی از سرفصلها و کورسهای درسی خود را در همان محیط واقعی تولید میگذراند و مباحث را عینی لمس میکند.
در واقع دانشجو متناسب با سرفصل درسی خود یا محتوا و فیلمهای آموزشی تخصصی را مشاهده میکند، یا اقدام و پروژهای متناسب با آن مبحث را به صورت عملیاتی در صنعت انجام میدهد که طرح این نشاط و پویایی ایجادشده، برآمده از همین طرحهای بسیار موفق است. پاسخ دانشگاه به چالشهای واقعی تولید؛ ریلگذاری پژوهشها بر مدار نیازهای عینی صنعت آنا: یکی از چالشهای نظام آموزشی، فاصله فضای کلاسهای سنتی با واقعیتهای محیط کار است. دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان برای ارتقای کیفیت آموزش و کاربردی کردن محتوای درسی چه تمهیداتی اندیشیده است؟
نجفی: ما با جدیت در حال پیگیری هستیم تا فضای کلاسهای درسی را کاملاً «تعاملی» کنیم و اخیراً با ایدهها و طرحهای جدید تلاش کردهایم تا از ظرفیت استادانی که مستقیماً در بطن صنعت حضور دارند بیشتر بهرهمند شویم تا به صورت تعاملی در کلاسها حضور یابند و با دانشجویان ارتباط برقرار کنند. همچنین برنامهریزی کردهایم تا در کلاسهای درسی بتوانیم از استادان شناختهشده و برجسته خارج از کشور نیز به شیوه تعاملی و برخط استفاده کنیم؛ بیتردید بهکارگیری این دست ظرفیتها میتواند به ارتقای چشمگیر و ملموس کیفیت آموزشی دانشگاه و دانشجویان کمک کند.
آنا: با توجه به تلاشها و پیگیریهای مستمر شهید دکتر طهرانچی و همچنین تلاشها و فعالیتهای دکتر رنجبر در زمینه توسعه هابهای فناوری، این رویکرد به شدت مورد توجه مدیران ارشد دانشگاه بوده، سوال این است که این هابهای فناوری تا چه اندازه توانستهاند به تنوعبخشی به درآمدهای غیرشهریهای دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان کمک کنند و چه افقی را برای سهم دانشگاه در چرخه ارزش، ثروتآفرینی منطقهای، اقتصاد دانشبنیان و نقشآفرینی دانشجویان و فارغالتحصیلان به عنوان واسطه و پل ارتباطی میان دانشگاه، صنعت و دولت ترسیم کردهاید؟
نجفی: اقداماتی که در این حوزه به ثمر نشسته، موجب ارتقای چشمگیر و بسیار بالای آمارهای مالی و عملکردی دانشگاه شده و براساس آمارهای مستند و موجود، هماکنون حدود ۴۰ درصد از درآمدهای دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان از محل فعالیتهای حوزه فناوری و نوآوری و به صورت غیرشهریهای تأمین میشود، اما آرمان ما این است که ۴۰ درصد درآمدزایی غیرشهریهای را به ۶۰ درصد برسانیم و این اتفاق کمک زیادی به اقتصاد دانشگاه کرده است؛ چراکه این منابع، درآمدهای کاملاً غیرشهریهای هستند و دانشگاه عملاً وارد فعالیتهای اقتصادی ارزشآفرینِ مبتنی بر فناوری و نوآوری شده است.
این جهتگیری فناورانه توانسته همزمان چند دستاورد بزرگ داشته باشد: نخست «برندسازی دانشگاه»، دوم «مهارتافزایی دانشجویان»، سوم «ارائه خدمات فناورانه و کارآمد به جامعه» و چهارم «کاهش وابستگی و اتکا به شهریه دانشجو». درحقیقت ما موفق شدیم بر روی ۳ تا ۴ محور اصلیِ مد نظر تمرکز کنیم: ۱. حرکت در مرزهای دانش، ۲. تجاریسازی فناوری و کسب درآمد و خلق ثروت، ۳. بهکارگیری دانشجویان و دانشآموختگان و ارتقای مهارت آنان و ۴. کمک قابل توجه و بنیادین به اقتصاد دانشگاه.
عددی که امروز در حوزه درآمدهای فناورانه محقق شده، واقعاً عددی بزرگ و کاملاً قابل رقابت با درآمدهای سنتی شهریه است. این دستاورد در افق پیشرو این اطمینان و چشمانداز روشن را ایجاد میکند که چنانچه این مسیر را با همین قوت استمرار دهیم، وابستگی دانشگاه به شهریه به شکل بسیار چشمگیری به حداقل خواهد رسید.
آنا: درخصوص آخرین آمار و وضعیت استقرار اکوسیستم فناوری در دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان و بهخصوص شرکتهای دانشبنیان، دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان در حال حاضر چه تعداد شرکت دانشبنیان، واحد فناور، مرکز رشد و سرای نوآوری دارد و ساختار سهامداری دانشگاه در این شرکتها به چه ترتیب است؟ نجفی: در حال حاضر مراکز رشد و سراهای نوآوری ما در گستره استان مستقر و فعال هستند و تعداد واحدهای فناور مستقر در این مجموعهها بسیار بالا و پراکندگی آنها در سطح استان اصفهان بسیار مطلوب است.
از این میان، در حال حاضر هشت شرکت دانشبنیان به مرحلهای از بلوغ و پویایی رسیدهاند که دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان مستقیماً در آنها سهامدار است و بهعنوان شریک راهبردی در چرخه تولید ارزش و توسعه فناوری آنها حضور دارد.
منبع: آنا
