رکوردشکنی های اخیر شاخص کل بورس این سوال را ایجاد کرده که آیا بازار سرمایه واقعا رشد کرده یا بخشی از این افزایش تنها نتیجه تورم و کاهش ارزش پول است؟ بررسی شاخص بورس در کنار CPI نشان می دهد تصویر بازار در صورت در نظر گرفتن تورم، با آنچه از رشد اسمی شاخص دیده می شود، تفاوت زیادی دارد.
در روزهای اخیر شاخص کل بورس بار دیگر رکوردهای جدیدی ثبت کرده و به محدوده ۶ میلیون واحد رسیده است. این رشد در نگاه اول می تواند به معنای عبور بازار از سقف های قبلی و ثبت یک دوره جدید از رشد بورس باشد. اما در اقتصادی که سال ها با تورم بالا مواجه بوده، تنها نگاه کردن به عدد شاخص نمی تواند معیار مناسبی برای سنجش عملکرد واقعی بازار باشد.
سوال اینجاست که آیا رشد شاخص بورس بیشتر از تورم بوده یا صرفا ارزش اسمی دارایی ها همراه با افزایش سطح عمومی قیمت ها بالا رفته است؟
برای بررسی این موضوع، شاخص کل بورس در کنار شاخص قیمت مصرف کننده یا CPI قرار گرفته است. CPI یکی از شاخص های اصلی برای بررسی تغییرات سطح عمومی قیمت ها و تورم است. در این بررسی، شاخص کل بورس با استفاده از ارقام ماهانه CPI تعدیل شده تا بتوان روند شاخص را با در نظر گرفتن اثر تورم بررسی کرد.
بورس امروز از سال ۱۳۹۹ جلوتر است؟
تفاوت دو خط در نمودار، به ویژه از سال ۱۳۹۹ به بعد، قابل توجه است.
در مرداد ۱۳۹۹، شاخص کل بورس در محدوده ۱.۸۵ میلیون واحد قرار داشت. اما وقتی اثر تورم را در نظر می گیریم، سطح شاخص در آن مقطع به حدود ۱۸.۸ میلیون واحد می رسد.
در شرایط فعلی، شاخص کل بورس از نظر اسمی به محدوده ۶ میلیون واحد رسیده است؛ یعنی بیش از سه برابر سطح شاخص در مرداد ۱۳۹۹. با این حال، شاخص تعدیل شده با تورم در محدوده حدود ۵ میلیون واحد قرار دارد و فاصله زیادی با سطح تعدیل شده سال ۱۳۹۹ دارد.
به بیان ساده تر، اگر فقط به شاخص اسمی نگاه کنیم، به نظر می رسد بورس امروز به شکل قابل توجهی از سقف سال ۱۳۹۹ عبور کرده است. اما با در نظر گرفتن تورم، تصویر کاملا متفاوت می شود.
بر اساس داده های این بررسی، شاخص کل بورس از مرداد ۱۳۹۹ تاکنون به صورت اسمی حدود ۲۴۶ درصد رشد کرده، در حالی که شاخص تعدیل شده با تورم حدود ۷۲ درصد پایین تر از سطح خود در مرداد ۱۳۹۹ قرار دارد.
بخشی از رشد بورس، جبران تورم است
این اختلاف نشان می دهد که افزایش شاخص بورس را نمی توان به طور کامل به عنوان رشد واقعی بازار در نظر گرفت. در اقتصادی که سطح عمومی قیمت ها به سرعت افزایش پیدا می کند، قیمت دارایی ها نیز برای حفظ ارزش اسمی خود معمولا در مسیر صعود قرار می گیرند.
به همین دلیل، بخشی از رشد شاخص در سال های اخیر را می توان جبران عقب ماندگی بورس از تورم دانست. یعنی ممکن است شاخص از نظر عددی چند برابر شود، اما این افزایش لزوما به همان اندازه به معنای افزایش قدرت خرید سرمایه گذار نیست.
چرا باید شاخص را در کنار تورم دید؟
در اقتصادهای تورمی، بررسی عملکرد بازار سرمایه بدون در نظر گرفتن تورم می تواند بخشی از واقعیت را پنهان کند. رشد اسمی به ما می گوید قیمت دارایی ها چقدر افزایش پیدا کرده، اما برای ارزیابی عملکرد واقعی باید ببینیم این رشد در مقایسه با افزایش قیمت ها چقدر بوده است.
به همین دلیل، رکوردشکنی های اخیر بورس را باید در کنار روند تورم بررسی کرد. ممکن است شاخص کل به سطوحی برسد که در گذشته تصور آن دشوار بوده، اما اگر سطح عمومی قیمت ها نیز چند برابر شده باشد، این رکورد لزوما به معنای رسیدن بازار به یک سقف واقعی جدید نیست.
منبع: اکوایران
